طرح توجيهي

Google

جستجودروبلاگ
جستجودراینترنت
کد جستجوگر گوگل
blog

تحلیل بازار سنگ آهن در کشور و جهان در سال 1387

نگاهی به وضعیت سنگ آهن در ایران و جهان

 

با استفاده روزافزون از معادن سنگ‌آهن و افزایش تقاضای مصرف جهانی، میزان عرضه سنگ آهن مرغوب، نیاز بازار را برآورد نمی‌سازد و از طرف دیگر با توجه به رقابت جهانی در تولید ارزان‌تر، برای افزایش عیار سنگ‌هایی که دارای مقدار کمی آهن هستند باید سنگ آهن مصرفی را حتی‌الامکان تغلیظ کرد. در کلیه روش‌های تغلیظ برای جدا کردن ذرات ناخالصی از سنگ مورد نظر، ابعاد سنگ را تا حدود مورد نیاز کاهش می‏دهند. با خردشدن سنگ آهن، ذرات ناخالصی از ماده اصلی جدا و بدین‌ وسیله به ‌راحتی توسط فرآیندهای مختلف، تغلیظ می‏شود. بعد از جدا کردن ناخالصی‌ها و تغلیظ سنگ آهن مشکلی که وجود دارد تبدیل پودرهای موجود به موادی با دانه‌بندی مشخص با روش مناسب است. با توجه به جایگاه ویژه فولاد در اقتصاد و صنعت هر کشور به‌عنوان یک کالای استراتژیک و یکی از فاکتورهای مورد توجه در زمینه شاخص توسعه‌یافتگی کشورهای جهان، سرمایه‌گذاری‌های مختلف در زمینه توسعه این صنعت صورت گرفته است. تولید فولاد در نیم قرن گذشته دستخوش تغییر و تحولات زیادی شده است. اگرچه آهن به‌عنوان قدیمی‌ترین فلز به‌کار گرفته شده توسط بشر شناخته می‌شود ولی هنوز روش‌های جدید برای استخراج و بهبود کیفیت این محصول قابل بررسی است.

 

- وضعیت مواد اولیه و نحوه تامین آن

سنگ آهن دانه بندی شده کانه های طبیعی آهن با ترکیبات کانی شناختی و شیمیایی متفاوت هستند و معمولا دارای خواص ذیل می باشند:

- توزیع یکنواخت ابعاد

- تخلخل زیاد و یکنواخت بین 25 تا 30 درصد

- بالا بودن عیار آهن بیش از 60 درصد

- عملاً نبود افت ناشی از احتراق یا مواد فرار

- ترکیب کانی شناختی یکنواخت

- استحکام مکانیکی زیاد و یکنواخت

- گرایشی کم به ساییدگی و رفتار مناسب به هنگام حمل ونقل

سنگ‌های آهن از نقطه ‌نظر ساختار و ترکیب شیمیایی متفاوت و متنوع هستند. نظر به اینکه کوره‌های تولید آهن و فولاد، حداکثر بازده را با ترکیب ثابت مواد اولیه می‌توانند داشته باشند لذا ضروری است که انواع مختلف سنگ‌های آهن تامین شده و نیز مواد جنبی به‌گونه‌ای وارد کوره شوند که خوراک از خواص فیزیکی ـ شیمیایی و مکانیکی ثابت برخوردار باشد. به‌طور کلی مواد اولیه استخراج شده از معدن به‌ دلایل ذیل نمی‏توانند مستقیما در کوره‌های آهن مصرف شوند:

1- نامناسب بودن دانه‌بندی وحالت فیزیکی کانسنگ معدن. 

2- نامناسب بودن ترکیب شیمیایی مواد برای استحصال آهن. 

به‌ منظور رفع این مشکلات و نیز دستیابی به خوراکی مناسب برای کوره‌های بلند احیاء با خواص فیزیکی، مکانیکی و شیمیایی مطلوب بهبود خواص متالورژیکی سنگ آهن، کاهش سرباره‌سازی، افزایش بازدهی تولید و کاهش هزینه‌های تصفیه در مراحل بعدی، فرآیندهایی با عنوان آماده کردن بار کوره‌های تولید آهن و فولاد ابداع شده و به‌تدریج تکمیل شده‌اند که مهمترین آنها کلوخه‌سازی و دانه بندی سنگ های آهن هستند. از آنجایی‌که سنگ آهن ماده اولیه برای فولادسازی به ‌شمار می‌آیند لذا باید درکوره‌های بلند فولادسازی ویژگی مکانیکی، شیمیایی و حرارتی مطلوبی را داشته باشند.

تولید و دانه بندی سنگ آهن یکی از فرآیند‌های آماده‌سازی است که طی آن ذرات نرمه کانی آهن با عیار بالا تبدیل می‌شوند. به‌طور کلی هدف از دانه بندی سنگ آهن در صنعت آهن و فولاد در کوره های بلند عبارتند از:

ـ استفاده بهینه از سنگ آهن با عیار بالا برای مصرف در کوره‌های بلند احیا

ـ تهیه خوراکی مناسب برای ‏کوره‌های بلند احیا با خواص فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و متالورژیکی مطلوب.

ـ کاهش سرباره‌سازی، افزایش راندمان تولید.

ـ کاهش هزینه‌های تصفیه در مراحل بعدی تولید آهن و فولاد (ذوب و تصفیه).

آهن پس از سیلیسیوم و آلومینیوم فراوانترین عنصر در پوسته زمین بوده و حدود 15درصد از قشر جامد کره زمین را تشکیل می دهد آهن هرگز به صورت یک فلز خالص در روی زمین یافت نمی شود و غالبا به شکل اکسید، کربنات سیلیکات و سولفور آهن در طبیعت یافت می شود. بیشتر سنگ های آهن به صورت اکسیده بوده و درصد خیلی پایینی از منابع آهن را سنگ های کربناته تشکیل می دهند.

سنگ آهن به دلیل گسترش فراوان باید دارای درصد نسبتا بالایی از فلز باشد تا به عنوان منبع آهن در نظر گرفته شود. به عنوان مثال امروز ذخایری با عیارکمتر از 25% به عنوان منبع آهن در نظر گرفته نمی شود مگر آن که گسترش ذخیره در حجم  وسیعی بوده و یا از فرآوری ارزان قیمتی برخوردار باشد. بنابراین ارزش سنگ آهن به چهار عامل عیار،‌ سهولت فرآوری،‌ هزینه استخراج و حمل سنگ به بازار وابسته است. از نظر متالورژیکی سنگ آهن استخراج شده باید خصوصیات شیمیایی و فیزیکی مورد نیاز صنایع فولاد را برآورده سازد. دانه بندی و ساختار فیزیکی ذرات، حضور یا عدم حضور عناصر مزاحم (فسفر، گوگرد و برخی فلزات مانند سرب و روی) و نسبت مجموع اکسید های اسیدی (آلومینیوم و سیلیس) به مجموع اکسیدهای قلیایی (منیزیم وکلسیم) و باطله همراه از جمله عوامل تعین کننده مرغوبیت فولاد و شرایط عملیاتی سیستم ذوب آهن می باشد.

از این رو به ندرت اتفاق می افتد که سنگ آهن استخراج شده از معدن بلافاصله پس از طی مراحل خردایش و طبقه بندی در محل به سمت کوره های ذوب آهن جهت تهیه فولاد ارسال شود. چرا که در اغلب سنگ های آهن درگیر کانی های آهن و باطله شدید بوده و جهت تامین شرایط بار ورودی صنایع فولاد علاوه بر آزاد سازی نیاز به جدا سازی عناصر همراه از کانی های آهن دار نیز وجود دارد. در ایران ذخایر کشف شده سنگ آهن به حدود 4.3 میلیارد تن می رسد. کانسارهای عمده سنگ آهن به انواع ماگمایی، دگرسانی- گرمابی، رسوبی - گرمابی،‌ رسوبی و دگرگونی تقسیم می شوند. که بزرگترین کانسارها در ناحیه ایران مرکزی (بافق - ساغند)، ناحیه اصفهان - ملایر و ناحیه سنگان متمرکز شده و کانسارهای پراکنده ای نیز در نواحی زنجان، کاشان،‌ همدان، نائین، در برخی از استهای جنوبی کشور و ... قرار گرفته اند. کانی های آهن تشکیل دهنده کانسارهای آهن ایران بیشتر از نوع کانی های اکسید (منتیت و هماتیت) بوده و روی سایر ترکیبات آهن فعالیت نشده است. علت آن از یک طرف وجود ذخایر سرشار اکسیده در مقابل سایر ترکیبات آهن بوده و از طرف دیگر استفاده کانی های اکسیده در تهیه شمش آهن و فولاد است. از کانی های سولفوره آهن (پیریت) غالبا جهت تهیه اسید سولفوریک استفاده می شود.

سنگ آهن دانه بندی شده مهمترین مواد اولیه مورد نیاز واحدهای تولید آهن اسفنجی به روش کوره بلند می باشد. در فرآیند کوره بلند برای اقتصادی بودن روش تولید سعی می‏شود که عیار آهن سنگ آهن که برای تولید آهن اسفنجی بکار می‏رود بیش از 60 درصد باشد.

 

وضعیت ذخایر سنگ آهن در کشور

کشور ایران با دارا بودن بیش از 53 میلیارد تن ذخایر معدنی متفاوت (بدون نفت و گاز طبیعی) دوازدهمین کشور بزرگ معدنی جهان می باشد. عملیات اکتشافی انجام شده وجود 60 نوع ماده معدنی مختلف را در سطح کشور به اثبات رسانده و 14 نوع ماده معدنی دیگر نیز در حال اکتشاف می باشد. که از این جهت در کمتر کشوری چنین تنوع مواد معدنی وجود دارد. بر اساس بررسی های انجام شده ایران روی یک کمربند مهم معدنی قرار گرفته که حداقل در 10 نوع ماده معدنی به عنوان یکی از غنی ترین کشورها شناخته شده است.

کانسارهای سنگ آهن در تمام سطح کشور وجود داشته و قابل رویت می باشند. اما فقط تعداد محدودی از آنها مورد ارزیابی و عملیات اکتشاف قرار گرفته است. مجموع ذخایر و منابع سنگ آهن در ایران که اکتشاف تفصیلی آنها به پایان رسیده حدود 4.3 میلیارد تن برآورد شده است. اکتشاف کانسارهای سنگ آهن در ایران از سال 1337 (معدن شمش آباد اراک) آغاز و 10 سال بعد از سال 1347 توسط شرکت ملی ذوب آهن و پس از انقاب توسط شرکت ملی فولاد ایران ادامه یافته و تاکنون استمرار داشته است. نتایج عملیات اکتشافی و مطالعات انجام شده حاکی از آن است که محدوده مناطق آهن دار ایران به 4 زون تفکیک می شود که عبارتند از :

1- زون همدان - اصفهان - کرمان (مهمترین کانسار این زون معادن گلگهر سیرجان در استان کرمان می باشد.)

2- زون زنجان- سمنان- خراسان (بزرگترین کانسار این زون معادن سنگ آهن سنگان در استان خراسان می باشد.)

3- زون انارک - بافق - یزد - کرمان (مهمترین کانسار این زون معادن چغارت و چادرملو می باشد.)

4- زون حوزه خلیج فارس بوشهر- بندرعباس- زاهدان (معادن مورد نظر جهت طرح حاضر نیز در این زون واقع شده است.)

 

 

میزان استخراج سنگ آهن از معادن اصلی مرکزی، چادرملو و گلگهر در پایان سال 1384 در حدود 25.5 میلیون تن بوده که این میزان در پایان سال 1385 به 28.4 میلیون تن و در پایان سال 1386 به 32.8 میلیون تن افزایش یافته است. حدود 2.2 میلیارد تن ذخیره قطعی سنگ آهن در ایران شناسایی شده که با توجه به برنامه های اکتشاف سیستماتیک که توسط سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران در حال انجام است پیش بینی می شود این میزان تا پایان برنامه چهارم توسعه به 3 میلیارد تن افزایش یابد. در سال 1385 میزان استخراج سنگ آهن در 3 معدن بزرگ اصلی تحت پوشش سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (معادن مرکزی، چادرملو و گلگهر) در حدود 28.4 میلیون تن بوده است. شرکت سنگ آهن گلگهر با استخراج 13.6 میلیون تن رتبه اول را از لحاظ استخراج این محصول کسب نموده است. همچنین شرکت سنگ آهن چادر ملو با استخراج 8.4 میلیون و شرکت سنگ آهن مرکزی نیز با استخراج 6.2 میلیون تن از این محصول به ترتیب در رده های دوم و سوم قرار گرفته اند.

در سال 1386 میزان استخراج سنگ آهن در 3 معدن بزرگ اصلی تحت پوشش سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (معادن مرکزی، چادرملو و گلگهر) در حدود 32.8 میلیون تن بوده است. شرکت سنگ آهن چادرملو با استخراج 11.9 میلیون تن رتبه اول را از لحاظ استخراج این محصول کسب نموده است. همچنین شرکت سنگ آهن گلگهر با استخراج 11.7 میلیون، شرکت سنگ آهن مرکزی با استخراج 8.3 میلیون تن از این محصول به ترتیب در رده های دوم تا سوم قرار گرفته اند. در 2 ماهه ابتدای سال 1387 نیز میزان استخراج سنگ آهن در کشور در حدود 5.1 میلیون تن بوده که پیش بینی می گردد این میزان تا پایان سال به 38 تا 40 میلیون تن افزایش یابد.

 

وضعیت عرضه و تقاضای محصول در منطقه و جهان

در طی سال 2008 سنگ آهن به عنوان یکی از استراتژیک‌ترین منابع خام و اولیه تولید فولاد مورد توجه خاص قرار داشته است به طوری که حجم معاملات و مبادلات آن به حدی است که می‌توان از آن به عنوان وزنه مهمی در معادلات اقتصادی جهان نام برد. کافی است اذعان شود که در بسیاری از موارد قیمت حمل‌و‌نقل دریایی مواد خشک در دنیا با عرضه و تقاضای این محصول تعیین و تنظیم می‌گردد و حتی نوسانات قیمت سوخت که قسمت عمده‌ای از محاسبات کرایه حمل کشتی‌های فله‌بر را به خود اختصاص می‌دهد در مقابل نوسانات عرضه و تقاضای سنگ‌آهن از درصد نفوذ و اثرپذیری بسیار کمتری جهت تعیین کرایه حمل برخوردار است.

در این میان کشور چین به عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان سنگ‌آهن در دنیا با وارداتی در حدود 450 میلیون تن در سال باعث شده است که معادلات سنگ‌آهن در عرصه بین‌الملل معادلاتی غیرمتعارف باشند و در بسیاری از موارد با راه‌حل‌های معمول نتوان به نتایج ثمربخش در این حوزه رسید.

 

اثبات قیمت سنگ آهن در بازارهای جهانی

با توجه به افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی و ثبت رکورد جالب 120 دلار آمریکا در هر بشکه در تاریخ 16/2/87 انتظار می‌رود تا کرایه حمل زمینی و دریایی طی روزهای آینده افزایش یابد اما با توجه به افزایش کرایه حمل قیمت سنگ آهن در بازارهای جهانی ثابت مانده است. هم اکنون قیمت سنگ آهن برزیل با خلوص 60 درصد به قیمت تقریبی 230 دلار در هر تن معامله شده و همچنین سنگ آهن هند با خلوص 58 درصد به قیمت تقریبی 145 دلار در هر تن معامله شده است. هدف اکثریت محموله‌های ارسالی در یک ماه گذشته کشور چین بوده است.

بازار صادرات سنگ‌آهن در ایران نیز در وضعیت مناسبی قرار دارد. تولیدکنندگان دولتی و خصوصی با هوشیاری کامل از طریق تجار ایرانی تلاش وصف‌ ناپذیری را برای صادرات سنگ‌آهن دارند. البته در میان بنگاه‌های صادرکننده سنگ‌آهن، شرکتهای خصوصی تلاش جدی‌تری را نسبت به دولتی‌ها دارند. چرا که شرکت‌های دولتی بیشتر سنگ‌آهن را به فولادسازان داخلی می‌دهند اما بخش خصوصی اجباری برای تامین نیاز داخل نداشته و بیشتر تلاش می‌کند سنگ‌آهن را صادر کند. مقصد صادرات سنگ‌آهن ایران بیشتر کشور چین است. چینی‌ها با تولید 39 میلیون تن فولاد در هر ماه به شدت نیازمند سنگ‌آهن هستند. آنها سنگ‌آهن ایران را برحسب عیار با قیمت‌های متفاوت در بندر شهید رجایی می‌خرند و بعد از تبدیل به فولاد و ایجاد ارزش افزوده به ایران می‌فروشند.

سنگ‌آهن ایران بیشتر از معادن واقع در استان‌های یزد، کرمان، زنجان و هرمزگان صادر می‌شود. تغییرات عیار سنگ‌آهن بین 55 تا 63 درصد متفاوت است و براساس این عیار قیمت این محصول بین 27 هزار تومان تا 38  هزار تومان در هر تن (در معدن) معامله می‌شود و با صرف هزینه حمل 22 تا30 هزار تومانی در هر تن به بندر شهید رجایی رسیده تا به کشورهای مقصد که اغلب چین است حمل شود. تقاضای شدید سنگ‌آهن در چین باعث شده تا معدنکاران سنگ‌آهن ایران با افزایش حجم سرمایه‌گذاری در معادن خود گام جدی را بر صادرات این محصول بردارند و چینی‌ها با خرید انبوه سنگ‌آهن خام از معادن ایران و بعد از تبدیل آن به فولاد به بازار پرمصرف آهن‌آلات ایران صادر می‌کنند. در حال حاضر چینی‌ها سنگ‌آهن دانه بندی به عیار 58±1 درصد را به قیمت 75 دلار در هر تن،‌ عیار 60±1 درصد را به قیمت 85-90 دلار در هر تن و عیار 63±1 را به قیمت 90-100 دلار در هر تن از بنادر ایران می خرند و فولاد را بین 580 تا 620 دلار در هر تن در بنادر به ما می‌فروشند.

 

وضعیت سنگ آهن در کشور هند

با توجه به اینکه کشور هندوستان یکی از کشورهای مهم و مطرح در زمینه استخراج سنگ آهن و تولید گندله در آسیا می باشد لذا در ادامه به بررسی وضعیت سنگ آهن، گندله و فولاد در این کشور پرداخته شده است.

ذخایر عظیم سنگ‌آهن با عیار بسیار بالای آن زمینه را برای رشد صنعت سنگ‌آهن این کشور مهیا ساخته است. در سال 2004 هند حدود 11.8 درصد از سهم ذخایر جهانی سنگ‌آهن را در اختیار داشته است. کل ذخایر سنگ‌آهن هند در تاریخ 1/4/2004 به شرح ذیل بوده است:

از نظر ذخایر سنگ‌آهن هماتیتی ایالات اریسا  بالاترین سهم 33 درصدی را داشته که پس از آن جارخند 26 درصد، چاتیزگار 20 درصد، کارناتاکا 11 درصد و گوا 5/7 درصد قرار دارند.

در بخش ذخایر مگنتیتی، ایالات کارناتاکا دارای بالاترین ذخایر 82 درصدی و پس از آن آندراپرادش با 5/12 درصد قرار دارد. در حال حاضر میزان ذخایر سنگ‌آهن هند 43/11 میلیارد تن هماتیت و 68/10 میلیارد تن مگنتیت می باشد. صادرات سالیانه سنگ‌آهن این کشور که عمدتا به کشور چین است به حدود 90 میلیون تن می‌‌رسد. اما احتمالا میزان صادرات این ماده معدنی در سال 2008 حداقل 20 درصد کاهش داشته باشد چون هند قادر به صدور میزان درخواستی از طریق بنادر کشتیرانی خود نمی باشد.

اخیرا دولت این کشور از هر تن سنگ‌آهن دانه‌درشت صادراتی خود 1.25 دلار و برای صدور هر تن نرمه سنگ‌آهن 8 دلار مالیات اخذ می‌کند که موجب ترس صادرکنندگان از افت صادرات شده است. تعرفه‌های صادراتی باعث شده که واردکنندگان چینی سنگ‌آهن مورد نیاز خود را از کشورهای استرالیا و برزیل بخرند. اما در مقطع کنونی نیز به‌دلیل ترافیک سنگین در بنادر استرالیا و برزیل مجددا فرصت‌های جدیدی را برای شرکت‌های معدنی هند به‌وجود آورده است که واردکنندگان چینی را ترغیب کرده است که سنگ‌آهن مورد نیاز خود را گرانتر از گذشته از هندی‌ها خریداری کنند.

در نتیجه قیمت سنگ‌آهن به بالاترین سطح بی‌سابقه خود یعنی 175 دلار رسید و احتمالا در صورت استمرار بار ترافیک در بنادر استرالیا و برزیل افزایش بیشتری نیز پیدا کرده و به 225 دلار در هر تن برسد و از میزان عرضه کاسته شود. اما در هندوستان نیز به‌دلیل شرایط نامطلوب جاده‌ای از اتوبان‌های اصلی تا معادن کارگران حمل‌ونقل حاضر به حمل آن نمی باشند. در حال حاضر ظاهرا صادرکنندگان آینده‌نگر هندی قراردادهای بلندمدتی را برای فروش سنگ‌آهن به قیمت 175 دلار هر تن منعقد کرده‌اند که دفتر سفارشات آنان کاملا پر شده است.

حجم ترافیک از استرالیا و برزیل فرصت‌ها را به‌ نفع هندی ها تغییر داده است. در حال حاضر چینی‌ها برای هر تن سنگ‌آهن با عیار  5/63 درصد معادل 130-120 دلار می پردازند.

در سال 2007 در حدود 43 درصد از کل سنگ‌آهن صادراتی هند از طریق بنادر گوا بوده بطوریکه معادل 40.5 میلیون تن از کل 90 میلیون تن سنگ آهن صادر شده از کشور هند عمدتا از طریق بنادر Mormugao و Panjim بوده است.

افزایش چشمگیر تجارت جهانی هند در طی سال‌های اخیر باعث افزایش شدید ترافیک در بنادر این کشور شده است. رشد شدید ترافیک بندری هند احتمالا همچنان ادامه داشته باشد به‌طوری که رشد آن تقریبا به 15-12 درصد رسیده و انتظار می‌رود در طی چند سال آینده این رشد ادامه داشته باشد. پیش‌بینی می‌شود که این رشد به‌دلیل افزایش صادرات (ناشی از اقتصاد شکوفای جهانی) و واردات بالاتر نفت همچنان تداوم داشته باشد.

طرح‌های گسترده‌ای برای بازسازی و توسعه بنادر در نظر گرفته شده است. حتی در شرایط کنونی نیز صادرکنندگان مشکلی برای حمل کالاهای خود در بنادر ندارند به‌ شرط آنکه کالا به انبار بنادر حمل شود. هند دارای خط ساحلی 5717 کیلومتری است به‌دلیل رشد واردات و صادرات حاصل از رشد اقتصادی بنادر و خطوط کشتیرانی این کشور نیز گسترش یافته است. طبق تخمین وزارت کشتیرانی حمل‌ونقل جاده‌ای و شاهراهی هند ترافیک در بنادر این کشور احتمالا تا سال 2012 به 1009 میلیون تن و تا سال 2014 به 1225 میلیون تن برسد. در حال حاضر یعنی سال 2008 ظرفیت حمل‌ونقل بنادر این کشور حدود 649 میلیون تن بوده که انتظار می‌رود که تا سال 2012 به این میزان ظرفیت 763 میلیون تن افزوده شود. 

در حال حاضر روند در صنعت جهانی کشتیرانی استفاده از کشتی‌های بزرگ است که نیاز به تسهیلات بندری حمل‌ونقل جدید دارد که از میزان زمان بارگیری یا تخلیه می‌کاهد. تمامی 12 بندر اصلی و 187 بندر کوچک و متوسط هند در حال حاضر با 92 درصد ظرفیت خود کار می‌کنند و هنوز به 200 میلیون تن ظرفیت بیشتر برای جابه‌جایی محموله‌ها نیاز دارند. معمولا بنادر نباید با بیش از 60 درصد ظرفیت اسکله خود کار کنند. کارشناسان معتقدند که پنجسال آینده باید بنادر بازسازی شوند که به 30 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز است.

بررسی بازار سنگ آهن در کشور چین

براساس آمار اداره کل گمرک چین، این کشور در مجموع در سال 2007 میلادی حدود 390 میلیون سنگ آهن وارد نمود. بر این اساس میزان واردات سنگ آهن چین از استرالیا در سال 2007 با 81.14 درصد افزایش نسبت به سال 2006 به 148 میلیون تن رسید. این میزان حدود 38.1 درصد از کل حجم واردات سنگ آهن چین را در سال گذشته شامل شد. به این ترتیب استرالیا در سال 2007 به عنوان بزرگترین صادرکننده سنگ آهن به چین باقی ماند. بعد از این کشور به ترتیب برزیل، هند و آفریقای جنوبی بیشترین صادرات سنگ آهن را به چین داشتند که به ترتیب 64 میلیون تن، 37.8 میلیون تن و 23.1 میلیون تن به این کشور در سال ۲۰۰۷ سنگ آهن صادر کردند. همچنین ایران در سال ۲۰۰۷ میلادی در مجموع حدود 5.4 میلیون تن سنگ آهن به چین صادر کرد. این میزان در ماه دسامبر سال 2006 حدود ۴۲۶ هزار و ۵۹۵ تن بود که نسبت به مدت مشابه در سال قبل از آن 91.2 درصد رشد نشان داد. به این ترتیب ایران بعد از کشورهای استرالیا، برزیل، هند، آفریقای جنوبی، کانادا و روسیه در رتبه هفتم کشورهای صادرکننده سنگ آهن به چین در سال 2007 میلادی قرار گرفت. پیش بینی می گردد میزان واردات سنگ آهن به کشور چین تا پایان سال جاری (2008) به حدود 450 میلیون تن افزایش یابد.

 

شرکت Vale که بزرگترین تولید کننده سنگ آهن در جهان شناخته می شود با شرکت های تولید کننده فولاد ژاپنی Kobe Steel ، JFE Steel ، Nippon ، Nisshin  و Sumitomo و همچنین شرکت کره ای Posco پیرامون افزایش قیمت سنگ آهن، به توافق رسیده است. اخیرا ًشرکت عظیم تولید کننده سنگ آهن در برزیل «Vale» اعلام کرد که قیمت این محصول را برای ۶ مشتری بزرگ آسیایی خود به دنبال افزایش شدید تقاضای جهانی، افزایش خواهد داد. این اولین باری است که توافقی این گونه میان یک تولید کننده عمده سنگ آهن و شرکت های بزرگ تولید کننده فولاد حاصل می گردد. Vale قیمت سنگ آهن معمول خود را ۶۵ درصد و قیمت سنگ آهن با کیفیت بالای خود را تا ۷۱ درصد افزایش خواهد داد. این افزایش قیمت مسلماً به نفع سایر تولید کنندگان بزرگ سنگ آهن همانند Rio Tinto و  BHP نیز تمام خواهد شد. تقاضای شدید برای فولاد در سال های اخیر، قیمت این محصول را بالا برده است و همین امر نیز مسلما در بالا بردن قیمت سنگ آهن که اصلی ترین ماده اولیه تولید فولاد به حساب می آید، بسیار تأثیر گذار بوده است. اخیرا ًنیز شرکت معظم کانادایی Tec Cominco که یکی از تولید کنندگان اصلی روی، مس و زغال سنگ در دنیا به حساب می آید، اعلام نموده است که قصد دارد در زمینه تولید سنگ آهن نیز به گسترش فعالیت های خود بپردازد. سرمایه گذاران نیز در این باره معتقدند که هزینه های بالای مواد اولیه تولید فولاد همچون سنگ آهن و زغال سنگ کاملاً به مصرف کنندگان فولاد منتقل خواهد شد. اعلام افزایش قیمت سنگ آهن از جانب شرکتVale ، زودتر از انتظار بازار رخ داده است و انتظار می رود که به تبع این امر، سایر تولید کنندگان سنگ آهن نیز قیمت های خود را زودتر از موعد مورد انتظار افزایش دهند. شرکت  Rio Tinto دومین تولید کننده بزرگ سنگ آهن در جهان در تلاش است که قیمت های خود را برای فولاد سازان آسیایی بیش از رقیب خود افزایش دهد.

 

صادرکنندگان سنگ آهن هند، که ۷۰ درصد آنها در بازار نقدی فعالیت دارند با مشکل مواجه هستند. استرالیا و برزیل که دو صادرکننده بزرگ سنگ آهن هستند به دنبال بالا بردن قیمت ها برای فولادسازان چینی هستند. به شکلی که در حال حاضر قیمت پایه قراردادهای بلند مدت برای سنگ آهن ۶۴ درصد، ۶۰ دلار در تن اعلام شده و قیمت سنگ آهن هند نیز به طور میانگین با ۱۲۰ دلار در تن بالاترین قیمت را در بازار نقدی پیدا کرده است. طبق اطلاعات رسیده سال 2007 قیمت نقدی سنگ آهن به رکود ۱۸۰ دلار در تن رسید اما در سال 2008 قیمت نقدی سنگ آهن هند به ۹۰ دلار در تن کاهش یافت. همچنین سال ۲۰۰۷-۲۰۰۶ استرالیا ۲۶۹ میلیون تن سنگ آهن صادر کرد که ۵۰ درصد آن را فولادسازان چینی دریافت کردند. برزیل نیز ۲۶۸ میلیون تن صادرات داشت. انتظار می رود در سال ۲۰۰۸-۲۰۰۷ صادرات استرالیا 4 درصد و صادرات برزیل 5 درصد افزایش یابد. اما صادرات هند سالانه حدود ۹۰ میلیون تن است. در هند فقط ۴ تا ۵ کمپانی هستند که اگر قیمت پایه قراردادهای طولانی مدت سنگ آهن افزایش یابد سود خواهند برد و بزرگترین آنها Sesa Goa است که صادرات آن سالانه ۱۰ میلیون تن است. اغلب صادرکنندگان که بیشتر آنها کوچک هستند به بازار نقدی وابسته اند.

رییس انجمن آهن و فولاد چین در سال ۲۰۰۸ بازار جهانی سنگ‌آهن با ۷۰‌ میلیون تن افزایش عرضه سنگ‌آهن و با ۶۰‌ میلیون تن افزایش تقاضا تقریبا متعادل خواهد شد. توجه خاصی باید به سه عرضه‌کننده بزرگ سنگ‌آهن جهان صورت گیرد زیرا آنها می‌توانند بطور چشمگیری روی عرضه و تقاضا تاثیر بگذارند. در سال ۲۰۰۸ چین ۵۰۵‌ میلیون تن شمش چدن تولید خواهد کرد که منجر به افزایش ۶۳‌ میلیون تنی مصرف سنگ‌آهن می‌شود از این رو کمبود سنگ‌آهن در بازار داخلی از طریق واردات تامین می‌شود. چین در سال ۲۰۰۷ نیز معادل ۴۶۵‌ میلیون تن شمش چدن از طریق کوره الکتریکی تولید کرده که این رقم رشد سالانه 4.1 درصدی را نشان می‌دهد.

رکود بالای صنعت فولاد چین در سال ۲۰۰۷

در کشور چین در سال 2007 حدود ۸۰۰‌ میلیون تن سنگ‌ معدن آهن استخراج شده که در این صورت با 9.2‌ درصد رشد همراه خواهد بود. درضمن ۳۷۵‌ میلیون تن سنگ‌آهن وارد خواهد شد که 9.1 درصد افزایش را به همراه خواهد داشت. افزایش نرخ حمل‌ و ‌نقل سنگ‌آهن مساله اصلی تجارت جهانی سنگ‌آهن است که علاوه ‌بر فولادسازان به معدن ‌داران نیز لطمه می‌زند. از این رو باید اقداماتی برای کنترل این روند صورت گیرد. در ماه نوامبر سال 2007 قیمت CIF سنگ‌آهن وارداتی به چین به‌طور میانگین 78.1 دلار در هر تن بود که نسبت به ماه ژانویه 33.6 درصد افزایش یافت. همچنین تقاضای زیاد داخلی و خارجی موجب شد تولید، حجم صادرات و قیمت فولاد در چین در سال ۲۰۰۷ به بالاترین میزان برسد. تولید سالانه فولاد سال ۲۰۰۷ چین معادل ۴۹۰‌ میلیون تن بوده که نسبت به سال ۲۰۰۶ حدود  ۷۰‌ میلیون تن افزایش نشان می‌دهد که از این افزایش ۵۰‌ میلیون تن برای تامین تقاضای داخلی و۲۰ میلیون تن آن برای صادرات است. حجم صادرات محصولات فولادی در سال ۲۰۰۷ به ۶۲‌ میلیون تن رسید که ۱۹‌میلیون تن بیشتر از سال قبل است. درضمن صادرات بیلت نیز با 54.2‌ میلیون تن کاهش سالانه به 5.6‌ میلیون تن رسید. انتظار می‌رود حجم واردات محصولات فولادی و بیلت به ترتیب بالغ بر 6.1 میلیون تن و ۲۲۰ هزار تن حجم خالص صادرات محصولات فولادی و بیلت نیز در سال ۲۰۰۷ به 58.5 میلیون تن برسد.

 

پیش‌بینی افزایش ۱۱‌ درصدی واردات سنگ آهن چین

به گفته انجمن آهن و فولاد چین سال ۲۰۰۸ این کشور حدود 450 ‌میلیون تن سنگ آهن وارد خواهد کرد که این رقم 15‌ درصد بیش از 50 میلیون تن از سال 2007 بیشتر است. تولید فزاینده آهن و فولاد چین سال به سال تقاضای سنگ آهن این کشور را افزایش داده است. این کشور در یازده ماه نخست سال ۲۰۰۷ بیش از 360 میلیون تن سنگ آهن وارد کرد که 3.2 درصد افزایش سالانه داشته است. در عین حال قرار است تولید سنگ آهن اولیه چین از ۸۰۰‌ میلیون تن در سال 2007 به ۸۸۰‌ میلیون تن در سال ۲۰۰۸ افزایش یابد. این انجمن پیش‌بینی می‌کند که سه کمپانی بزرگ استخراج معدن (Rio Tinto, BHP Billiton, Vale) در سال ۲۰۰۸ عرضه سنگ آهن را ۵۰‌ میلیون تن افزایش خواهند داد. مجموعا این سه کمپانی بزرگ در سال ۲۰۰۶ به مقدار 547.8 میلیون تن سنگ آهن تولید کردند که این میزان بالغ بر 72.7 درصد کل حجم تجارت سنگ آهن جهان در سال ۲۰۰۶ می باشد. افزایش غیر منطقی اخیر نرخ حمل ‌و نقل سنگ آهن نه تنها به سود فولادسازان لطمه می‌زند بلکه تاثیر منفی بر روی کمپانی‌های استخراجی نیز می‌گذارد. به دلیل افزایش نرخ حمل‌ونقل در ماههای گذشته میانگین قیمت سیف سنگ آهن چین (هم قراردادهای طولانی مدت و هم در بازار نقدی) به 78.1 دلار در هر تن رسید که 33.63 درصد بیشتر از ژانویه سال 2007 است.

 

تولید شمش چدن چین از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۶، 73.2 درصد افزایش یافت که خود منجر به افزایش ۶۸‌ درصدی مصرف سنگ آهن در طی این مدت شده است. پکن تعداد واردکنندگان سنگ‌آهن خود را از ۱۱۸ شرکت به ۱۱۲ شرکت کاهش داده است. اما به نظر نمی‌رسد که این اقدام تاثیر زیادی روی قیمت‌های بازار بگذارد. به شرکت‌هایی که مورد تایید قرار گرفته‌اند اطلاع داده خواهد شد اما این لیست رسما به اطلاع عامه نخواهد رسید. برخی از دست‌اندرکاران بازار اظهار داشتند که شرکت‌های واردکننده باید به جای ۳۰۰ هزار تن در سال ۷۰۰ هزار تن سالیانه سنگ‌آهن وارد کنند ولی در حقیقت این یک اقدام صوری است که تاثیر چندانی نخواهد داشت.

 

 

 

عدم امکان پاسخگویی به تقاضای سنگ آهن چین قبل از ۲۰۱۰

به تقاضای واردات سنگ آهن چین در ظرف سه سال آینده ۵۵-۵۰ میلیون تن افزوده خواهد شد. عرضه اندک و تقاضای بالا قیمت سنگ آهن را در سال ۲۰۰۸ حدود 30 ‌درصد افزایش خواهد داد که کاملا منطقی است.

در ماه‌های اخیر قیمت صادراتی سنگ ‌آهن نقد هند به چین افزایش بی‌سابقه‌ای داشته است و این صعود قیمت‌ها بدون شک در مذاکرات قیمت‌های پایه در قراردادهای سالانه تاثیرگذار خواهد بود. قیمت‌های نقد هند در ژوییه - اوت امسال برای سنگ آهن هند با عیار 63.5 درصد آن هر تن cif چین ۱۵۰ دلار بود که بیشتر از یکصد دلار در هر تن ماه آوریل است. اما پس از افزایش قیمت‌ها در سال ۲۰۰۸ که از هم اکنون پیش‌بینی آن مسجل است افزایش بیشتر قیمت‌ها در سال‌های بعدی محدودتر خواهد شد چون انتظار می‌رود که تقاضا و عرضه یکدیگر نزدیک‌تر شوند.

در سال ۲۰۰۹ قیمت‌ها در قراردادها برای نرمه سنگ آهن افزایش نخواهد یافت و کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که در سال ۲۰۱۰ به دلیل تعادل در عرضه اندکی قیمت‌ها افزایش داشته باشد.

تحلیلگران اضافه می‌کنند که تولیدکنندگانی که هزینه تولید آنان بالا باشد در زمان افت بعدی قیمت‌ها از بازار در خارج خواهند شد. فولادسازان چینی به موجودی سنگ آهن خود می‌افزایند به امید اینکه قیمت‌ها در سال در قراردادها افزایش پیدا کند. چین باید در سال 2008 حدود 450 میلیون تن سنگ آهن وارد کند که تا سال ۲۰۱۰ حدود  57 درصد افزایش پیدا می کند. براساس تخمین‌های محافظه‌کارانه کارشناسان به تولید چین در سال 2008 حدود ۱۷درصد و سال آینده ۱۲درصد و در سال 2010 حدود  8 درصد افزوده خواهد شد. کارشناسان معتقدند نیروهایی که در چند سال گذشته باعث افزایش قیمت‌ها شده‌اند هنوز به قوت خود باقی هستند. بنا به آخرین گزارش بانک سرمایه‌گذاری جهانی، عرضه سنگ‌آهن در اواخر سال ۲۰۰۸ با کمبود روبه‌رو خواهد بود تا جایی که احتمال دارد قیمت این کالا تا ۲۵‌درصد افزایش یابد. این گزارش در حالی منتشر شده است که کارخانه‌های چینی به رهبری انجمن آهن و فولاد چین خود را برای مذاکره با عرضه‌کنند‌گان سنگ‌آهن آماده می‌کنند. به تازگی قائم‌مقام این انجمن اعلام کرده که قیمت سنگ‌آهن اعم از وارداتی یا تولید داخل در ۶ ماه اول سال افزایش یافته است و نسبت به دوره مشابه سال قبل ۱۴‌درصد رشد نشان می دهد.

بازار جهانی سنگ آهن

بحران شرق آسیا و کاهش تقاضا در سال های 1997 و 1998 منجر به انباشت مازاد تولید فولا‌د و در پی آن حدود 60 میلیون تن سنگ آهن شد اما در سال 1999 میزان تقاضای فولا‌د شروع به افزایش کرد و موجب کاهش بحران مزبور شد. از سال 2000 مصرف سنگ آهن افزایش یافت به طوری که در کشورهای غربی رشدی معادل 1/6 درصد را نشان می‌دهد. گفتنی است به دلیل استفاده از ذخایر انبار شده تقاضای سنگ آهن 9/4 درصد بود. این روند تا تخلیه کامل انبار سنگ آهن ادامه یافت و از سال 2002 مبادلا‌ت سنگ آهن در جهان با افزایش تولید فولا‌د به ویژه در کشورهای چین، کره جنوبی، ژاپن و هند به حالت تعادل نزدیک شد و اجازه داد تولیدکنندگان سنگ آهن، قیمت خود را کمی افزایش دهند. روند افزایش تولید فولا‌د و در نتیجه افزایش تقاضای سنگ آهن ادامه یافت و این روند در سال 2006 منجر به افزایش قیمت به حدود سه برابر قیمت‌های دهه 90 شد. بر اساس پیش‌بینی مؤسسه ABARE استرالیا میزان مصرف سنگ آهن در سال 2008 به 1400 میلیون تن خواهد رسید که نسبت به اواخر دهه 90 حدود 30 درصد رشد نشان می‌دهد. آمار و اطلا‌عات نشان می‌دهد که برای این مقدار تقاضا با توجه به واحدهای در دست ساخت  نیاز به بیش از 50 میلیون تن ایجاد ظرفیت جدید است. این مؤسسه پیش‌بینی می‌کند که نزدیک به بیش از 90 درصد این مقدار با توجه به برنامه‌های در دست اجرای کشورهای استرالیا و برزیل توسط این دو کشور تأمین می‌شود. بر پایه اطلا‌عات همین مؤسسه، بیشترین واردات و مصرف سنگ‌آهن در قاره آسیا رخ خواهد داد و تولید فولا‌د تا سال  2010 در قاره آسیا به حدود 500 میلیون تن بالغ می‌شود. کشورهای چین، ژاپن، کره جنوبی و چین تایپه از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فولا‌د و مصرف‌کنندگان سنگ آهن خواهند شد و از عمده‌ترین واردکنندگان سنگ‌آهن نیز به شمار خواهند رفت. همانطور که اشاره شد کشورهای استرالیا و برزیل با برنامه‌های در دست اجرا بخش قابل توجهی از سنگ‌آهن مورد نیاز جهان و آسیا را تأمین خواهند کرد. کشور هند با افزایش ظرفیت تولید تلا‌ش می‌کند. سهم مناسبی از تأمین تقاضای سنگ‌آهن را به ویژه در آسیا به عهده داشته باشد. ایران نیز می‌تواند با برنامه‌ریزی صحیح و تشویق سرمایه‌گذاران خارجی و خصوصی همراه با رفع تنگناها در این مبادلا‌ت تجاری، سهم عمده‌ای را به خود اختصاص دهد. سرمایه‌گذاری در بخش تولید سنگ‌آهن حتی از محل بودجه عمومی ‌با تمهیدات لا‌زم توصیه می شود و بدین طریق به استقبال شرایط و بازار پیش‌بینی شده در سال 2010 خواهند رفت. طبق پیش‌بینی‌های به عمل آمده کمبود قراضه آهن که از چند سال گذشته آغاز شده در سال 2010 به حداکثر خواهد رسید و از طرفی به دلیل کاهش تولید چدن با توجه به آثار مخرب زیست محیطی و قیمت تمام شده نسبت به روش‌های دیگر تولید فولا‌د به زودی بحران شارژ مواد فلزی در تولید فولا‌د آغاز خواهد شد و به نظر می‌رسد که با حجم تولیدات چدن و قراضه نمی‌توان شارژ مواد فلزی مورد نیاز را تأمین کرد و در نتیجه کمبود آن باید از طریق تولید آهن اسفنجی و بریکت تأمین شود. برای تولید آهن اسفنجی نیاز به گندله و برای تولید گندله نیاز به سنگ‌آهن کنسانتره است که برای استفاده از معادن سنگ‌آهن کشور به دلیل وجود عناصر مزاحم باید تغلیظ و کنسانتره شوند.

 

چشم‌انداز بازار سنگ‌آهن

سنگ‌آهن همچنان ماده اولیه اصلی روش کوره بلند برای تولید چدن در جهان است که در سال 2007 سهم تولید جهانی فولاد با استفاده از این روش به 4/65 درصد بالغ شد. علاوه بر روش BF- BOF )کوره بلند) در طی سال‌های گذشته روش‌های جدیدی نیز به کار گرفته شده است که با گندله سنگ‌آهن، نرمه و کنسانتره در کوره‌های قوسی و LFS )خصوصا در هند) تغذیه می‌شوند. 

در دهه‌های اخیر چندین روش دیگر تولید چدن به‌وجود آمده است. اگر چه کاربرد این روش‌ها در ‌آینده گسترده‌تر خواهد شد ولی هنوز کاربرد کوره بلند بیشترین سهمیه را خواهد داشت. دلیل آن این است که فرآیند کوره بلند هم در حال تحول و بازنگری بوده و به دلیل اصلاحاتی در طراحی و ابداع در تجهیزات مهندسی آن دارای توان رقابتی بالایی است. بر همین اساس مصرف جهانی سنگ‌آهن از 986 میلیون تن در سال 1994 به یک میلیارد  و 700 میلیون تن در سال 2007 رسیده است.

 

+