طرح توجيهي

Google

جستجودروبلاگ
جستجودراینترنت
کد جستجوگر گوگل
blog

نگاهی به آلومینیوم و صنعت آلومینیوم در کشور

آلومینیوم فلز مهمی است که بدون آن دنیای صنعتی امروز غیر قابل تصور بوده و این گویای نقش تعیین کننده استراتژیک این فلز می باشد. در این زمان که بشر نگران استفاده نامعقول از منابع مواد خام و انرژی است همه این منابع باید در راهی بکارگرفته شوند که از نظر اقتصادی و سیاسی معقول باشد بویژه آنکه زمان زیادی تا تمام شدن معادن شناخته شده این مواد باقی نمانده است. در هر حال بکارگیری فرآیندهای صحیح درتولید قطعات و محصولات آلومینیومی شرط اولیه و اصلی خصوصیات ویژه این فلز می باشد.

آلومینیوم (AL) با مصارفی متعدد از مواد اساسی و ضروری در اقتصاد پویای جهان بشمار می آید. استحکام، رسانایی، مقاومت در برابر خوردگی، قابلیت بازایابی و سبک بودن این فلز آن را برای رفع نیازهای متنوع و به لحاظ فناوری پیچیده دنیای امروز کاملا مناسب می سازد. از همه مهمتر آلومینیوم را می توان در کره خاکی که همه روزه حساسیتی بیشتر می یابد ماده ای برخوردار از بالاترین پایداری محیطی به شمار آورد. این فلز می تواند فقط با 5 درصد از انرژی اولیه بازیافت شود. آلومینیوم بازیافت شده کیفیتی مشابه آلومینیوم اولیه دارد. در حال حاضر آلومینیوم در تولید لوازم خانگی، درب و پنجره، نمای ساختمانها، پل، کشتی، هواپیما، اتومبیل، ماشین آلات، صنایع هوا فضا، صنایع نظامی، برق و ... به کار می رود. علیرغم آنکه تیتانیوم در برخی موارد به رقابت با آلومینیوم پرداخته ولی آلومینیوم همچنان جایگاه خود را در صنعت خودروسازی، هوا فضا، کشتی و قطار بیش از پیش باز کرده و انتظار می رود مصرف جهانی آن در 20 سال آینده از 6 کیلوگرم سرانه فعلی به 10 کیلوگرم افزایش یابد. لازم بذکر است بالاترین مصرف سرانه آلومینیوم در جهان مربوط به کشورهای کانادا و آمریکا بوده که بترتیب معادل 30/27 و 94/22 کیلوگرم می باشد.

کانون های مصرف آلومینیوم درجهان شامل صنعت حمل و نقل 26 درصد، صنایع بسته بندی20 درصد، صنعت ساختمان20 درصد، برق 9 درصد، ماشین آلات و تجهیزات 8 درصد، کالاهای مصرفی 6 درصد و سایرصنایع حدود 11 درصد می باشد.  

کشور ایران با دارا بودن معادن غنی بوکسیتی و غیر بوکسیتی آلومینا و توان تولید برق ارزان به لحاظ دارا بودن منابع گازی فراوان و نیروی کار نسبتا ارزان دارای استعداد قوی رقابتی در صنعت آلومینیوم می باشد. اهمیت این فلز در ایجاد اشتغال مستقیم توسعه صنایع پایین دستی مرتبط با آن برای کشوری با نیروی جوان، جویای کار و تحصیل کرده امری اجتناب ناپذیر می باشد. انرژی ارزان و قابل دسترس، موقعیت مناسب جغرافیایی، نیروی کار ماهر و ارزان، اشتغال زایی، وجود بازار مصرف داخلی، ظرفیت خالی صنایع پایین دستی و صادرات محصولات غیر نفتی از مزیت های نسبی کشورمان در توسعه صنعت آلومینیوم می باشد. درحال حاضر حدود 250 هزار تن آلومینیوم درکلیه واحدهای بزرگ و کوچک در ایران تولید می گردد که با این ظرفیت در سطح جهان دارای رتبه 30 و درمنطقه و کشورهای خاورمیانه بعد از کشورهای امارات متحده عربی و بحرین در جایگاه سوم قرار دارد. با توجه به مزیتهای نسبی کشور ایران در تولید آلومینیوم و براساس سناریوهای مختلف و برنامه ریزیهای موجود پیش بینی شده ایران تا سال 1400 در بخش تولید و مصرف به مقام اول در منطقه و کشورهای خاورمیانه و حداقل به مقام دهم درجهان ارتقاء یابد.

 

 

تولید آلومینیوم درکشورهای اروپایی با توجه به روند رو به رشد قیمت انرژی و هزینه های تولید مانند مواد اولیه، نیروی انسانی، سوخت وسایر هزینه های دیگر و همچنین حفاظت از محیط زیست مقرون به صرفه نمی باشد لذا این کشورها بیشتر تمایل به واردات آلومینیوم دارند بهمین خاطر و با توجه به موارد ذیل تولید آلومینیوم در کشور ایران نسبت به کشورهای اروپایی مقرون به صرفه تر می باشد.

1- قیمت مصرف هر مترمکعب گاز طبیعی درکشور ایران معادل 2 تا 2.5 سنت دلار بوده درصورتی که در کشورهای اروپایی معادل 8 سنت دلار می باشد.

2- قیمت مصرف هرکیلو وات ساعت برق درکشور ایران معادل 2 تا 2.5 سنت دلار بوده درصورتی که در کشورهای اروپایی معادل 6 سنت دلار می باشد.

3- میانگین قیمت نیروی انسانی درکشور ایران معادل 5 تا 6 میلیون ریال ماهانه بوده درصورتی که درکشورهای اروپایی معادل 4 هزار دلار در ماه می باشد.

با عنایت به موارد فوق مشخص می گردد تولید آلومینیوم درکشور به صرفه بوده وتولید آن از دو جهت به نفع کشور می باشد یکی اینکه از میزان واردات این محصول کاسته شده و از خروج ارز تا حدی جلوگیری می گردد. دوم اینکه می توان از این محصول به عنوان گزینه صادرات به کشورهای اروپایی استفاده نمود تا میزان صادرات محصولات غیر نفتی درکشور افزایش یابد. دراین خصوص با توجه به توضیحات فوق امید می رود با ایجاد طرحهای جدید تولید آلومینیوم درکشور بتوان به جایگاههای بالایی درجهان دست یافت که این امر مستلزم همکاری و سرمایه گذاری از طرف مسئولان و سرمایه گذاران صنعتی درکشور می باشد.

 

 

تاریخچه صنعت آلومینیوم

آلومینیوم از نظر فراوانی سومین عنصر پس از اکسیژن و سیلیسیم در قشر زمین می باشد و از نظر مقدار مهمترین فلز (فلز هادی) می باشد. آلومینیوم به حالت آزاد وجود ندارد اما در طبیعت به شکل ترکیب به طور گسترده ای موجود می باشد.

 کانیهای اصلی آلومینیوم شامل سیلیکاتها، اکسید ها، فلوریدها و سولفاتها بشرح ذیل می باشند:

- سیلیکاتها (کائولن، پتاس فلدسپار و پتاس میکا)

- اکسید ها (بوکسیت، گیبسیت، دیاسپور، کراندوم)

- فلوریدها (کریولیت)

- سولفاتها (آلونیت)

تقریبا 7.5 درصد کل پوسته زمین از آلومینیوم تشکیل شده که پس از اکسیژن (49.2 درصد) و سیلیسیم (25.8 درصد) فراوانترین عنصر می باشد. این در حالیست که آهن پر مصرف و قدیمی صرفا 4.3 درصد پوسته زمین را تشکیل میدهد. این عنصر با وجود فراوانی هیچ وقت بصورت آزاد در طبیعت یافت نمی شود بلکه بیشتر درترکیب با سایر عناصر و بخصوص اکسیژن وجود دارد.

تا اواسط قرن هیجدهم شیمیدانها حتی به وجود آلومینیوم نیز پی نبرده بودند. هر چند که صدها سال از یکی از ترکیبات آن بصورت سولفات آلومینیوم و به اسم آلوم Alum  به عنوان عامل گرفتن رنگ استفاده می شد. در سال 1746 یک شیمیدان آلمانی به اسمA.Margraf  موفق به تهیه اکسید آلومینیوم از آلوم شد که وجود این عنصر را ثابت نمود. اولین قدم برای تهیه فلز آلومینیوم از اکسید ‌آن در سال 1760 برداشته شد و پس از آن توسط شیمیدانهای مختلف از جمله شیمیدان معروف فرانسوی  Lavoisier  دنبال گردید.  همه این کوششها با شکست مواجه شد و در حدود سال 1800 میلادی دانشمند انگلیسیSir Davy Humphry  از مخلوطی از خاکستر، اکسید آلومینیوم (آلومینا) که هنوز شناخته شده نبود و سیم آهنی در یک بوته پلاتینی جریان الکتریکی عبور داد که نتیجه این عمل تولید ترکیبی از آهن و یک فلز جدید بود. Davy  این فلز را آلومینیوم Aluminum که از آلوم  Alum می آید نامید. البته افتخار تولید اولین آلومینیوم خالص فلزی به شیمیدان دانمارکی به نامHc.oerstead  تعلق دارد. هر چند که او هم نتوانست برای بار دوم آزمایش خود را با موفقیت تکرار کند اما همکار جوان اوFwohler  آزمایشهای او را دنبال کرد و توانست بقدر کافی آلومینیوم خالص تولید نماید البته قیمت یک کیلوگرم از این آلومینیوم تولیدی در حدود 1200 دلار بوده در ابتدا این فلز توانست به عنوان وسایل و تزئینات روی میز وارد کاخ امپراطور ناپلئون سوم شود و به پیشنهاد ناپلئون افراد زیادی از شیمیدانهای فرانسوی به تحقیق در مورد این فلز پرداختند. H.S.C.Deville  یکی از شیمیدانهایی بود که به این کار پرداخت و دریافت که میتوان با استفاده از بوته پلاتینی مقدار زیادی آلومینیوم تولید نماید. بنابراین مخلوط آلومینا-آهن را مستقیما داخل کوره قرار داد و حرارت بیشتری در اختیار مخلوط گذاشت با این طریق Deville توانست در سال 1859 قیمت تولید یک کیلو آلومینیوم را به حدود 37.5 دلار کاهش دهد. اگر چه با این کاهش قیمت نیز آلومینیوم نتوانست درآن زمان جایگاه اصلی خود را بیابد.تقریبا صدسال پس از اولین پیشنهاد ناپلئون بودکه استفاده عملی و اقتصادی ازآلومینیوم به واقعیت پیوست.

همانگونه که ملاحظه می شود آلومینیوم و آلیاژهای آن دارای قدمت نسبتا کمی به عنوان ماده صنعتی می باشد. با این حال بدلیل خواصی که در آلومینیوم یافت میشود روند تولید و مصرف آن در هر سال در حال افزایش است و آینده وسیع و پیشرفته ای برای آن پیش بینی میگردد. بعبارت دیگر تا قبل از جنگ جهانی دوم فلز آلومینیوم بیشتر درتولید وسائل و ظروف آشپزخانه و کابلهای انتقال الکتریسیته با ولتاژ زیاد استفاده می شد. ولیکن در خلال جنگ نیاز به طرحهای جدید هواپیما و آلیاژهای پر استحکام ، توسعه و مصارف جدید آلومینیوم را سرعت بخشید و پس از جنگ نیز در مصارف شهری و صنعتی موارد استفاده گسترده ای یافت.

 هم اکنون آلومینیوم بعنوان ماده اولیه مهم صنعتی محسوب شده و در بازار جهان پس از فولاد مهمترین و پر مصرف ترین ماده صنعتی مصرفی می باشد. در حال حاضر در کشور حدود 11 هزار کارگاه و کارخانه وابسته به آلومینیوم وجود دارد که از این صنایع میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:

صنایع غذایی و دارویی, برق و هیدرولیک, پروفیل سازان, صنایع نظامی, نورد کاران خرده پا, صنایع هوایی, صنایع پوشاک, لوازم خانگی, ریخته گران, نورد و اکومپارس،  پروفیل سازان بنیادی , آلومینا جاجرم, وسائل صنعتی, طراحان و قالبسازان, آلومینیوم ایرالکو, مجتمع آلومینیوم المهدی, لوسترسازان, گروه حمل و نقل, آبکارو رنگ کارها دایکاست, کابل سازان, یراق آلات, صنایع کشاورزی , سرمایشی و گرمایشی و قطعه سازان

 


معرفی و ویژگیهای آلومینیوم

آلومینیوم فلزی است به رنگ سفید نقره ای با نقطه ذوب 658 درجه سانتیگراد با علامت اختصاری AL و دارای وزن مخصوص 2.7 گرم بر سانتی متر مکعب که در مقایسه با قلع (حدود 7.1 ) ، فولاد (7.8)، مس (8.9) و طلا (19.3) سبک محسوب می شود. آلومینیوم بعد از فولاد تقریبا پر مصرف ترین فلز بوده و حجم تولید آن بیشتر از حجم تولید کلیه فلزات غیر آهنی است. آلومینیوم و آلیاژهای آن نقش تعیین کننده ای در صنعت معاصر دارند.

 مجموعه ویژگیهای خاص این فلز بسیار نادر وغیر قابل جایگزینی است و عمده خواص آن بشرح ذیل می باشد:

آلومینیوم فلزی است سبک بطوریکه یک متر مربع از ورق آلومینیومی به ضخامت یک میلیمتر معادل 2.7 کیلوگرم وزن دارد درصورتیکه وزن چنین ورقی از جنس فولاد 7.8 کیلوگرم و از جنس مس 8.9 کیلوگرم می باشد. سبک بودن آلومینیوم سبب شده با وجود بالا بودن قیمت آن در مقایسه با فولاد رقیب مناسبی در مقابل آن محسوب شود. جرثقیلها، پلها، اجزا کشتیها و ساختمانهای پیش ساخته آلومینیومی را می توان در محل کارخانه ساخت و به آسانی به محل مونتاژ حمل نمود. این فلز دارای قابلیت شکل پذیری ، چکش کاری (فورجینگ )، فشار کاری (اکستروژن)، چین دادن ، شیار دار کردن، لبه دادن، حک کردن، خم کاری، پرداخت و حتی نورد می باشد. همچنین از نظر حرارتی و الکتریکی هادی بسیار مناسبی بوده و قابلیت هدایت حرارتی آن 4 برابر فولاد است. یک کیلوگرم آلومینیوم خالص در مقایسه با یک کیلوگرم مس میتواند دو برابر انرژی الکتریکی حمل کرده و به همین دلیل وزن هادیهای آلومینیومی درحدود نصف هادیهای مسی است. آلومینیوم استحکام بالایی داشته و برخی از آلیاژهای آن از نظر استحکام قابل مقایسه با فولادهای ساختمانی می باشند این فلز در مقابل خوردگی هوا و بسیاری مواد شیمیایی مقاوم بوده و میتوان از طریق کلیه روشهای معمولی جوشکاری، لحیم کاری، چسب کاری و پرچکاری روی این فلز کار کرد.

آلومینیوم خطری برای سلامتی نداشته و برای انسان و حیوان مضر نمی باشد لذا در رابطه با صنایع بسته بندی در زمینه های غذایی و دارویی  قابل اطمینان می باشد. ریخته گری آلومینیوم همراه با سیلیسیم، منیزیم و مس به عنوان آلیاژی در قالبهای ماسه ای، فلزی و تحت فشار (تزریقی) آسان بوده و در کل به علت خواص برجسته ای چون مقاومت به خوردگی، هدایت الکتریکی، هدایت حرارتی، شکل پذیری، استحکام، جلای مناسب و زیبا، سبکی وزن و تنوع محصولات آلیاژی آن کاربرد بسیار گسترده ای در صنایع مختلف دارد. پروفیلها و ورقهایی که در ساخت پنجره، نما و در سقف ساختمانهای اداری، مدارس و بیمارستانها و غیره بکار می رود نمونه هایی از صدها مورد مصرف آلومینیوم به عنوان مصالح کاربردی در ساختمان  است که در سازه ها عمر آنها را تقریبا نامحدود می کند. خواص و موارد استفاده از آلومینیوم بی شمار وتقریبا نامحدود است اما نکته مهم، مقرون به صرفه بودن بازیافت قراضه و ضایعات آلومینیوم می باشد. انرژی لازم برای تولید مجدد آلومینیوم از قراضه حدود 5 درصد انرژی برای تهیه آلومینیوم از بوکسیت است. بنابراین آلومینیوم فلز مهمی است که بدون آن دنیای صنعتی امروز غیر قابل تصور بوده و این گویای نقش تعیین کننده استراتژیک این فلز می باشد. در این زمان که بشر بشدت نگران استفاده نامعقول از منابع مواد خام و انرژی است همه این منابع باید در راهی بکارگرفته شوند که از نظر اقتصادی و سیاسی معقول باشد بویژه آنکه زمان زیادی تا تمام شدن معادن شناخته شده این مواد باقی نمانده است. در هر حال بکارگیری فرآیندهای صحیح درتولید قطعات و محصولات آلومینیومی شرط اولیه و اصلی شدن حفظ خصوصیات ویژه این فلز می باشد. خواص عالی آلومینیوم در این نکته نهفته است که اغلب خواص مورد استفاده آن از سایر فلزات پیشی می گیرد یکی از دلایل آن این است که محصول این صنعت نه فقط آلومینیوم بلکه آلومینیومها یعنی گروه کامل آنهاست. در حال حاضر تعداد بیش از دویست آلیاژ تجارتی علاوه بر تعدادی به عنوان آلیاژهای آزمایشی موجود می باشد. هر یک از این آلیاژها به منظور خاصی طراحی شده و هر کدام دارای خواص مشخصه خود می باشد ولی کلیه آنها دارای یک رشته خواص مشترک می باشند. آلومینیوم دارای خواص بسیاری می باشد در واقع میتوان گفت که هیچ فلز یا خانواده ای از فلزات چنین ترکیبی از خواص مورد نظر را همچون آلومینیوم ندارد. خواص مهم آلومینیوم به شرح ذیل ارائه شده است:

1- وزن مخصوص کم : یک متر مکعب آلومینیوم خالص 2827.8 کیلوگرم وزن داشته در صورتی که یک متر مکعب از سنگین ترین آلیاژهای آلومینیوم (یعنی آلیاژهای حاوی مس و روی) دارای وزنی در حدود 2953 کیلوگرم است. حتی سنگین ترین آلیاژهای آلومینیوم نیز حداقل 1678 در هر متر مکعب سبکتر از وزن حجم سایر فلزات ساختمانی (بجز منیزیم ) می باشد.

- تعداد قطعات بیشتر به ازای هر کیلو وزن : وزن کمتر به معنی تعداد قطعات بیشتر به ازای هر کیلوگرم وزن می باشد. میخ ، پیچ ، مهره ، ‌واشر آلومینیومی را میتوان به ازای هر واحد وزن تا سه برابر تعداد قطعات مشابه فولادی ساخت.

2- مقاومت زیاد در مقابل خوردگی: یکی دیگر از خواص مشخصه آلیاژهای آلومینیوم مقاومت در مقابل خوردگی است. آلومینیوم خالص وقتی که در هوا قرارگیرد بلافاصله با یک لایه چسبیده اکسید آلومینیوم پوشیده می شود این لایه پوششی مانع خوردگی می گردد.

- پوشش سخت دادنHard Coating    یکی از فرآیندهای آندایزه کردن میباشدکه آنرا آندایزه کردن سخت یا پوشش سخت دادن می نامند این فرآیند گرچه در اساس مشابه آندایزه کردن معمولی است ولی از چند نقطه نظر با ‌آن تفاوت دارد در پوشش سخت محلول مورد استفاده اسید سولفوریک و درجه حرارت عمل پایین تر است و فرآیند بقدری ادامه دارد که لایه اکسیدی به ضخامت حدود 5 برابر ضخامت آندایزه کردن معمولی برسد. لایه حاصل شده دارای  ضخامتی تا حدود 127 میکرون می باشد که پوسته  بسیار سختی است. موارد استفاده  چنین پوشش سخت و مقاوم در موارد سائیدگی می باشد. عمر مفید قطعاتی چون چرخ دنده ها و پیستون هواپیما، لوله تفنگ، چرخ دنده های کامپیوتر لبه های پره های هلیکوپتر وافشانکهای پیستوله های پاشش فلزات رامیتوان به این طریق افزایش داد.

- حفاظت کاتدیCothodic protection : برخی از مواد مصرف دریایی آلومینیوم نیاز به یکنوع حفاظت متفاوت با حفاظتهای فوق الذکر دارد در اینگونه موارد فلز در آب دریا غوطه ور می گردد مانند بدنه پایین کشتی که به مقاوت خوردگی بیشتری نیازمند هستند این روش حفاظت در مقابل خوردگی در لوله های آلومینیومی زیر زمینی مخصوصا وقتی که فلزات دیگر نیز درخاک وجود داشته باشد مورد استفاده قرار می گیرند.

3- نسبت استحکام به وزن بالا: وزن مخصوص کم و مقاومت به خوردگی زیاد از جمله خواص مهم شناخته شده آلومینیوم می باشد فاکتوری که واقعا مهم بوده ولی معمولا مورد توجه قرار نمی گیرد نسبت استحکام به وزن زیاد آلومینیوم است.

4- هدایت الکتریکی زیاد: استاندارد هدایت الکتریکی بر اساس هدایت سیمی از مس آنیل شده تعیین میگردد البته مس در این مواد هادی بالاترین هدایت الکتریکی نیست، نقره بالاترین هدایت الکتریکی را دارا بوده و مس در مرتبه سوم قرار دارد و آلومینیوم در مرتبه چهارم می باشد در واقع فقط دو فلز مس و آلومینیوم هستند که در ساختن سیمهای هادی الکتریسیته مورد توجه قرار می گیرند آلومینیوم پر عیار دارای هدایت الکتریکی معادل 64.6 درصد است. آلومینیوم دارای وزنی کمتر از یک سوم وزن مس است بنابراین برای هادیهای با وزن معادل هدایت الکتریکی آلیاژ Ec  بیش از دو برابر هدایت الکتریکی مس آنیل شده استاندارد است.

5- هدایت حرارتی زیاد: هدایت حرارتی چهار فلز از هادی ترین فلزات به همان ترتیب هدایت الکتریکی آنها کاهش می یابد نقره دارای بالاترین هدایت حرارتی می باشد پس از آن  مس و طلا و در آخرنیز آلومینیوم قرار دارد. ساخت ظروف آشپزخانه آلومینیوم مهمترین مورد استفاده هدایت حرارتی بالا این فلز می باشد.

6- قابلیت انعکاس: قابلیت انعکاس نور از سطح یک فلز بیشتر به شرایطی سطحی بستگی دارد تا به خود فلز بستگی داشته باشد. البته بطور کلی این مطلب صحیح می باشد گرچه سطح برخی از فلزات را می توان بهتر از سایر فلزات صیقل داد. آلیاژهای سخت تر آلومینیوم را میتوان با درجه بالایی پرداخت نمود بطوریکه تا 90 درصد نور تابشی را منعکس نماید و انعکاس نور از یک چنین سطح پرداخت شده ای را انعکاس آئینه ای می نامند. باید توجه شود که آلومینیوم علاوه بر اینکه دارای هدایت حرارتی بالایی است (حرارت به سرعت در قطعه آلومینیوم منتقل می شود) انعکاس حرارتی زیادی نیز دارد امروزه در لوله های برخی از کارخانجات تولیدی بخصوص مایعات داغ شیمیایی بین مراحل مختلف عملیات باید کیلومترها در لوله ها منتقل گردد استفاده از لوله های آلومینیوم اغلب منجر به مخارج ایزولاسیون کمتر می گردد.

7- خاصیت غیر مغناطیسی از : این خاصیت امروزه در صنعت نفت از آلومینیوم استفاده میگردد.

8- شکل پذیری با روشهای مختلف: در حدود 200 آلیاژ تجارتی آلومینیوم اکنون در دسترس می باشد از انواع مختلف محصولات آلومینیوم برخی از انواع خاص آن را آلیاژهای کارپذیر می نامند که حاصل کار مکانیکی بر روی آنهاست و بطور کلی اینگونه محصولات شامل محصولات نورد شده ، کشش یافته یا اکسترود شده می باشند.

9- استحکام بالا در درجه حرارت های کم: بسیاری از فلزاتی که در درجه حرارت محیط و بالاتر دارای استحکام زیادی هستند در درجه حرارت پایین شکننده می گردند کلیه آلیاژهای آلومینیومی با کاهش درجه حرارت مصرف از حدود 24 درجه سانتیگراد به حدود 30- درجه سانتیگراد افزایش کمی در استحکام کشش از خود نشان میدهند.

10- قیمت زیاد ضایعات و قراضه: چون آلومینیوم دارای مقاومت به خوردگی زیادی می باشد بنابراین دارای عمر مفید و مصرف طولانی می باشد و مقدار ضایعات آن در مقایسه با فولاد نسبتا پایین است.

11- سمی نبودن: یکی از دلایل استفاده از آلومینیوم برای پوشش و بسته بندی مواد غذایی سمی نبودن آن است، قسمت اعظم این نوع استفاده بصورت زرورق است البته اشکال دیگری از آن نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

12- اتصال آسان: یکی دیگر از خواص بسیار مهم آلومینیوم طرق مختلف اتصال قطعات آلومینیوم به یکدیگر می باشد

بررسی بازار شمش آلومینیوم (آلومینیوم اولیه) در کشور

محصولات اولیه آلومینیوم به سه گروه عمده زیر تقسیم میشوند:

1- شمش Ingot))

معمولا شمش ها درون قالب های افقی روباز با شکل بسیار ساده ریخته گری می شود. شکل نهایی شمشها عموما قایقی است که اغلب قسمتهای میانی آنها در یک یا دو منطقه باریکتر انتخاب میشوند و عمدتا جهت مصارف ریخته گری تولید می گردند.

2- تختال(Slab)

شمش هایی به شکل مکعب مستطیل حاصل از عملیات ریخته گری که مقاطع آنها عموما مستطیل باشد را تختال می نامند.

3- شمشال (Billet) :

شمش ریخته گری شده به شکل استوانه با قطر و طولهای مختلف را که برای تولید مقاطع مختلف پروفیل، میلگرد و لوله بکار می رود شمشال می نامند.

 

 

میزان تولید آلومینیوم در کشور در نیمه نخست سال 1387 در مجموع به 177 هزار و 364 تن رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته 27 درصد افزایش داشته است.

در مدت مذکور شرکت ایرالکو 67.276 تن و شرکت المهدی 50.088 تن آلومینیوم تولید کردند. میزان تولید آلومینیوم در واحدهای ایرالکو و المهدی نسبت به دوره مشابه سال قبل به‌ترتیب 20 و 37 درصد رشد داشته است.

میزان تولید آلومینیوم در شهریور ماه سال 1387 نیز برابر با 20.092 تن بود که نسبت به ماه مشابه سال قبل از یک رشد 28 درصدی برخوردار بوده است. 

در نیمه نخست سال 1387 میزان فروش داخلی ایرالکو به 31.412 تن به ارزش 950.5 میلیارد ریال و میزان فروش داخلی المهدی به 15.365 تن به ارزش 443.3 میلیارد ریال بوده است.

در مدت مذکور میزان صادرات آلومینیوم توسط ایرالکو برابر با 31.156 تن به ارزش 89 میلیون دلار و میزان صادرات المهدی 35711 تن به ارزش 1.6 میلیون دلار بوده است.

 

با توجه به مطالعات و اطلاعات آماری موجود، در حال حاضر کارخانجات تولید کننده آلومینیوم کشور تنها شرکتهای ایرالکو در اراک و المهدی در بندرعباس است. از میان طرحهای متعددی که در نقاط مختلف کشور مورد بحث است طرحهای جنوب و رفسنجان به مرحله جدی تر رسیده اگر چه هنوز برای اجرائی شدن فاصله خیلی زیادی پیش رو دارند، علاوه بر این طرحها طرحهای دیگری در جنوب کشور، منطقه آذربایجان و نقاط دیگر نیز در مرحله بحث و بررسی های اولیه است.

ظرفیت تولیدی فعلی آلومینیوم ایران (ایرالکو) 120 هزار تن بوده که در حال حاضر طرح توسعه در دست اجرای آن دارای ظرفیت 110 هزار تن می باشد. با انجام طرح و به تولید رسیدن آن احتمالا تجهیزات موجود و در حال کار این شرکت به دلایل فنی و گرانی هزینه تولید و مشکلات زیست محیطی برچیده خواهد شد.

ظرفیت اولیه اسمی کارخانه المهدی 220 هزار تن است که با اجرای طرح توسعه به حدود 400 هزار تن در سال خواهد رسید. طرحهای در دست مطالعه فعلی (رفسنجان و جنوب) نیز هر یک دارای ظرفیت اسمی اولیه حدود 150 و 330  هزار تن خواهند بود و در صورت به مرحله اجرا در آمدن طرحهای دیگر (حداقل سه طرح) هر یک به مقدار حدود 250 - 200 هزار تن در سال به ظرفیت تولید آلومینیوم اولیه کشور خواهند افزود که کل ظرفیت تولید آلومینیوم اولیه کشور را به بالغ بر 1.5 میلیون تن خواهند رسانید.

 

- شرکت ایرالکو

شرکت سهامی آلومینیوم ایران (ایرالکو) اولین تولید کننده شمشهای آلومینیوم در ایران بوده و در زمینی به مساحت 232 هکتار واقع در کیلومتر 5 جاده اراک - تهران احداث گردیده و در حال حاضر ظرفیت تولید کارخانه 120 هزار تن در سال شامل انواع شمش های خالص به صورت تی بار، آلیاژهای ریخته گری، بیلت در اندازه های مختلف، اسلب و شمش (E.C) می باشد. این کارخانه آلومینیوم را مطابق با استانداردهای بازار بورس فلزات لندن(L.M.E) و با درجه خلوص حداقل 70/90% تولید می نماید. این کارخانه در سال 1386 بالغ بر 110 هزارتن شمش آلومینیوم تولید نموده است. همچنین حدود 13 هزارتن انواع محصولات آلومینیوم در این مدت از این کارخانه به خارج از کشور صادر شده است. در ادامه به معرفی برخی از محصولات شرکت ایرالکو پرداخته می شود. (شرکت ایرالکو می تواند یکی از شرکت هایی باشد که در صورت توقف یکی از کارخانه های این طرح نسبت به تامین اسلب اقدام نماید. همچنین همواره یکی از تامین کنندگان شمش این طرح می باشد.

- مجتمع المهدی

ظرفیت تولید مجتمع آلومینیوم المهدی (بندرعباس) درحدود 110 هزارتن در سال می باشد. این مجتمع در سال 1386 بالغ بر 100 هزارتن تولید داشته است. در سال 1376 شش دیگ از 240 دیگ این مجتمع راه اندازی شد و از سال 1376 تا سال 1380 نیز 120 دیگ دیگر تکمیل شد و این کارخانه به ظرفیت اسمی خود یعنی 55 هزار تن رسید تا از زیان دهی خارج گردد. در همین زمان قرار دادی با یک شرکت آلمانی برای توسعه مجتمع المهدی به امضاء رسید و از نیمه سال 1381 و 1382 به تدریج سایر دیگهای این مجتمع به بهره برداری رسید و در سال 1384 جهت اتمام فاز نخست این مجتمع 240 دیگ به بهره برداری کامل رسید. که با بهره برداری از دویست و چهلمین دیگ ظرفیت اسمی تولید این مجتمع به 110 هزار تن در سال افزایش یافت.

  

- مجتمع تولید آلومینیوم هرمزال

با بهره‌برداری از مجتمع 147 هزار تنی تولید آلومینیوم هرمزال در استان هرمزگان، ظرفیت تولید آلومینیوم کشور 67 درصد افزایش می‌یابد. مجتمع تولید آلومینیوم هرمزال به‌عنوان بزرگترین طرح آلومینیوم کشور با بهره‌گیری از برترین تکنولوژی روز بنا نهاده شده و تاکنون بالغ بر 80 درصد، جلوتر از برنامه زمان‌بندی شده احداث در فاز اول قرار دارد. از مزایای ویژه این طرح، سازگاری و انطباق با تکنولوژی و امکانات موجود مجتمع تولید آلومینیوم المهدی در جوار این مجموعه است و در مقایسه با مجتمع المهدی به میزان 338 میلیون کیلووات ساعت انرژی کمتری را مصرف می‌کند. میزان تولید این مجموعه 37 هزار تن در سال بیشتر از مجتمع 110 هزار تنی المهدی است و به میزان 6600 تن نیز سالانه در مصرف آند این مجموعه صرفه‌جویی می‌شود که در نتیجه آلومینیوم را با قیمت تمام شده کمتری برای رقابت در بازار جهانی مهیا می‌کند. بر اساس برنامه زمان‌بندی شده طرح هرمزال 42 ماهه برآورد شده که در حال حاضر مجموعه بالغ بر 6 ماه زودتر از موعد زمان‌بندی در پیشرفت 80 درصدی در مرحله اول قرار دارد.  مرحله اول اجرای مجتمع هرمزال شامل آماده سازی 156 دیگ شامل 114 دیگ در فاز اول و 42 دیگ در فاز دوم است که در حال حاضر در احداث فاز اول 80 درصد پیشرفت فیزیکی وجود دارد و به موازات اجرای فاز اول سایر فازهای دوم و سوم نیز در حال اجراست تا کل مجتمع در آبان‌ماه سال 1389 و یا حتی زودتر از این موعد به ظرفیت اسمی تولید دست یابد.مجتمع فولاد هرمزال قادر است به‌صورت تک فازی نیز وارد مدار تولید شده و کار را آغاز کند. جمع سرمایه‌گذاری ارزی و ریالی طرح شامل همه هزینه‌های مربوط به دوران راه‌اندازی و هزینه‌های مشاور معادل 4 هزار و 434 میلیارد ریال است که حدود 294.9 میلیون یوروی آن به‌صورت وام توسط کنسرسیومی از بانک‌های خارجی و داخلی و مابقی توسط سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران تامین می‌شود و اعتبار بخش دوم طرح به مبلغ تقریبی 80 میلیون یورو از طریق منابع داخلی سازمان ایمیدرو تامین و پرداخت می‌شود که در نهایت با توجه به هزینه‌های متعدد ارزی و ریالی و پیش‌بینی هزینه‌های جنبی حدود 8 هزار میلیارد ریال بالغ خواهد شد.

 

چشم انداز صنعت آلومینیوم در کشور

روند افزایش و میزان مصرف ظاهری که تفاصل بین واردات + تولید در داخل کشور و صادرات است بیشتر از روند میزان تولید آلومینیوم در کشور می باشد و این افزایش واردات آلومینیوم است که پاسخگوی نیاز روزافزون بازار است. در واقع بیش از دو سوم مصرف فعلی بازار در ایران از واردات تامین می گردد. بررسی های بازار یابی تخمین تقاضا شامل مصرف داخلی و صادرات برنامه ای، نشان می دهد که طی 10 سال آینده تولید آلومینیوم در کشور باید  به 1.5میلیون تن در سال افزایش یابد و بنابراین لازم است واحدهای جدید تولید آلومینیوم در کشور احداث  شود. به علاوه تغییر نوع مصرف بخصوص در تولیداتی مانند اتومبیل سازی، واگن سازی و ... مقدار مصرف را به حتی بالاتر از این مقدار نیز افزایش خواهد داد.

بر اساس استراتژی توسعه صنعت آلومینیوم کشور که توسط وزارت صنایع و معادن که بر اساس سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران ابلاغی آذرماه 1382 مقام معظم رهبری تهیه شده است دستیابی به مقام برتر در منطقه برای تولید آلومینیوم اولیه و تولید بالغ بر 800 هزار تن آلومینیوم در پایان برنامه چهارم توسعه و حدود 1.5 میلیون تن در پایان برنامه پنجم توسعه اجتناب ناپذیر است. در واقع فاکتورهای زیر فرصت مناسبی را برای توسعه آلومینیوم در کشور فراهم می نماید.

- وجود نیروی کار ماهر، ارزان و با تجربه در کشور

- وجود انرزی مازاد و ارزان در کشور (گاز ، نفت ، برق)

- وجود استادان خبره و رشته های مهندسی شیمی ، متالورژی ، مکانیک ، برق و معدن با سابقه طولانی در دانشگاهها و صنایع بزرگ کشور

- حمایت مجلس، دولت و نهادهای ذیربط در کشور به ویژه با توجه به قانون برنامه چهارم توسعه صنایع انرژی به رشد مناسب برای سرمایه گذاری در صنعت به دلیل ظرفیتهای خالی و پتانسیل موجود برای گسترش

- وجود تقاضای روبه رشد برای آلومینیوم در میان فلزات غیر آهنی به ویژه در صنایع هوا  فضا، دریائی، حمل و نقل، نظامی، ساختمانی، الکتریکی و الکترونیکی

- فقدان رقیب جدی از بخش غیر دولتی در صنایع بالا دستی

- بورس فلزات کشور ، برای عرضه محصول به قیمت تعادلی

- امکان دستیابی به تکنولوژی پیشرفته ، با توجه به توافق های به عمل  آمده با دارندگان تکنولوزی برتر

- آمادگی برخی بانکها و شرکت های خارجی به ویژه اروپائی برای فاینانس طرح های صنعتی

- امکان مشارکت در استخراج بوکسیت و تولید آلومینا با کشورهای هند ، گینه و ونزوئلا

+